Xử lý sắt trong nước giếng khoan: 5 bước lọc hiệu quả nhất

Nước giếng khoan là nguồn nước ngầm phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt ở khu vực nông thôn và ngoại ô. Tuy nhiên, tình trạng nước giếng nhiễm sắt đang trở thành vấn đề cấp thiết khi nhiều giếng khoan bị nhiễm sắt vượt mức cho phép theo QCVN 01:2021/BYT (giới hạn sắt tổng 0,3 mg/L). Sắt dư thừa gây mùi tanh kim loại, nước chuyển màu đỏ khi tiếp xúc không khí, để lại vết ố vàng trên bồn rửa, quần áo và thiết bị gia dụng.

Về lâu dài, sắt kết tủa có thể làm tắc nghẽn đường ống, giảm tuổi thọ máy bơm và tạo môi trường cho vi khuẩn sắt phát triển – dẫn đến lớp màng nhầy sinh học khó xử lý.

Theo tài liệu từ Đại học Penn State Extension, nồng độ sắt trên 0,3 mg/L chủ yếu gây vấn đề thẩm mỹ và kỹ thuật, nhưng khi kết hợp vi khuẩn sắt có thể gián tiếp ảnh hưởng sức khỏe qua việc che giấu vi sinh vật gây bệnh. Do đó, nước giếng nhiễm sắt cần dựa trên quy trình khoa học, có kiểm chứng, thay vì các biện pháp dân gian thiếu bằng chứng.

Chi tiết về các loại cát mangan tốt nhất hiện nay, quý vị có thể tham khảo thêm: Top 3 loại cát mangan khử sắt phải biết.

1. Kiểm tra và đánh giá mức độ nhiễm sắt

Để đạt cách khử sắt trong nước giếng khoan hiệu quả cao, quy trình xử lý thường bao gồm 5 bước chính: đánh giá, oxy hóa, lọc cơ học, lọc tinh và bảo trì định kỳ. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết.

Trước bất kỳ can thiệp nào, việc đánh giá chính xác là bắt buộc. Nhiều hộ gia đình bỏ qua bước này dẫn đến chọn sai phương pháp, lãng phí chi phí.

Dấu hiệu nhận biết nước giếng nhiễm sắt:

• Nước trong khi mới bơm, nhưng chuyển đỏ sau vài phút tiếp xúc không khí (sắt hòa tan Fe²⁺).
• Vết ố vàng cố định trên bồn sứ, lavabo.
• Mùi tanh kim loại rõ rệt.
• Lớp màng nhầy màu nâu cam trong bồn chứa (dấu hiệu vi khuẩn sắt).

Phương pháp kiểm tra nước giếng nhiễm sắt:

• Test nhanh tại nhà bằng bộ kit đo sắt (dải thử hoặc giọt thử titration).
• Gửi mẫu đến phòng lab uy tín để đo chính xác sắt tổng, sắt hòa tan, pH, độ cứng và sự hiện diện vi khuẩn sắt.

Phân loại sắt phổ biến:

• Sắt hòa tan (Fe²⁺): dạng trong suốt, cần oxy hóa trước khi lọc.
• Sắt keo tụ (Fe³⁺): dạng hạt lơ lửng, có thể lọc trực tiếp.
• Vi khuẩn sắt: tạo biofilm, cần xử lý khử khuẩn bổ sung.

Chỉ khi xác định đúng dạng sắt và nồng độ, quy trình xử lý sắt trong nước giếng khoan mới đạt hiệu quả tối ưu.

2. Oxy hóa sắt hòa tan thành kết tủa

Sắt hòa tan (Fe²⁺) không thể lọc trực tiếp bằng phương pháp cơ học thông thường. Cần chuyển hóa thành Fe³⁺ (kết tủa) để dễ dàng loại bỏ.

Nguyên lý: Oxy hóa Fe²⁺ → Fe³⁺ + electron.

Các cách khử sắt trong nước giếng khoan phổ biến:

Theo hướng dẫn của Minnesota Rural Water Association, pH nước cần ≥6,8 để quá trình oxy hóa diễn ra hiệu quả. Với nguồn nước giếng Việt Nam thường có pH thấp, đôi khi cần điều chỉnh trước.

3. Lọc cơ học và hấp phụ kết tủa sắt

Sau oxy hóa, sắt dạng kết tủa được giữ lại bằng lớp vật liệu lọc chuyên dụng. Các vật liệu phổ biến bao gồm cát mangan (greensand), Birm hoặc cát thạch anh kết hợp than hoạt tính.

Để tăng hiệu quả khử sắt đồng thời loại bỏ dư lượng hữu cơ và mùi tanh còn sót, nhiều hệ thống sử dụng thêm than hoạt tính chất lượng cao. Một lựa chọn đáng tin cậy là Than hoạt tính gáo dừa xuất khẩu BG – dạng hạt – sản phẩm chính hãng do Môi Trường Xuyên Việt phân phối, với các thông số nổi bật: chỉ số iod 900-1000 mg/g, độ tro ≤3%, độ cứng ≥95%. Than này không chỉ hỗ trợ hấp phụ mà còn góp phần ổn định môi trường lọc.

4. Lọc tinh và khử khuẩn bổ sung

Sau khi sắt kết tủa đã được giữ lại ở lớp lọc cơ học, nước vẫn có thể chứa dư lượng hữu cơ, mùi tanh nhẹ hoặc vi khuẩn sắt còn sót. Bước lọc tinh là cần thiết để đạt chất lượng nước sinh hoạt hoặc uống trực tiếp.

Lớp lọc tinh thường sử dụng than hoạt tính chất lượng cao để hấp phụ các hợp chất hữu cơ volatile, dư lượng clo (nếu dùng phương pháp oxy hóa clo) và cải thiện vị nước giếng nhiễm sắt. Một sản phẩm đáng cân nhắc là Than hoạt tính Jacobi – Thụy Điển (Aquasorb 1000) – hàng nhập khẩu chính ngạch, đầy đủ CO-CQ, với thông số nổi bật: chỉ số iod >950 mg/g, diện tích bề mặt 1000 m²/g, độ cứng min 95%. Than Jacobi không chỉ hỗ trợ khử mùi hiệu quả mà còn duy trì hoạt tính lâu dài trong môi trường có sắt và mangan.

Nếu nguồn nước giếng nhiễm sắt dùng để uống trực tiếp, có thể bổ sung màng RO hoặc đèn UV để khử khuẩn triệt để. Với vi khuẩn sắt, shock chlorination định kỳ (200–500 mg/L clo) kết hợp lọc than hoạt tính là biện pháp được khuyến nghị bởi tài liệu từ KnowYourH2O.

5. Bảo trì và kiểm tra định kỳ hệ thống

Hệ thống xử lý sắt chỉ hiệu quả khi được bảo trì đúng cách. Lớp vật liệu lọc sẽ dần bão hòa kết tủa sắt, cần rửa ngược định kỳ (backwash) để loại bỏ bùn sắt tích tụ. Tần suất phụ thuộc nồng độ sắt đầu vào: từ 1–2 tuần/lần với nước nhiễm nặng đến 1 tháng/lần với nhiễm nhẹ.

Theo dõi chỉ số sắt đầu ra bằng kit test nhanh hàng quý. Khi hiệu suất giảm (sắt đầu ra >0,3 mg/L), thay thế hoặc tái sinh vật liệu (ví dụ: tái sinh greensand bằng KMnO₄). Tuổi thọ trung bình của than hoạt tính chất lượng cao là 2–5 năm nếu vận hành đúng.

Quy trình cách khử sắt trong nước giếng khoan qua 5 bước – đánh giá, oxy hóa, lọc cơ học, lọc tinh và bảo trì – là cách tiếp cận khoa học, đã được kiểm chứng qua nhiều tài liệu chuyên ngành quốc tế. Áp dụng đúng sẽ mang lại nguồn nước sạch, không mùi tanh, không ố vàng và an toàn lâu dài.

Quý khách hàng cần khảo sát miễn phí, tư vấn hệ thống phù hợp hoặc báo giá vật liệu chính hãng như than hoạt tính, cát mangan, hãy liên hệ ngay Môi Trường Xuyên Việt để nhận giải pháp tối ưu và catalog sản phẩm chi tiết.